เรื่องราวของท่านทั้งสองเริ่มต้นก่อนหน้านั้นนาน เช่นเดียวกับท่านอุษมานและท่านอะลี ทั้งสี่เป็น เศาะหาบะฮฺ (Companions of the Prophet) ผู้เคยอยู่ร่วมยุคและรับใช้ศาสนาเคียงข้างท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ต่อมาเมื่อท่านนบีวะฟาตในปี ฮ.ศ. 11 (ค.ศ. 632) ท่านทั้งสี่จึงทยอยขึ้นทำหน้าที่ เคาะลีฟะฮฺ (Caliph) ตามลำดับ คือ อบูบักร อุมัร อุษมาน และอะลี ในประวัติศาสตร์อิสลามฝ่ายซุนนีเรียกรวมกันว่า อัลคุละฟาอ์ อัรรอชิดูน (al-Khulafāʾ al-Rāshidūn) หรือบรรดาเคาะลีฟะฮฺผู้ทรงธรรม
อบูบักร อัศศิดดีก ผู้ร่วมทางในวันฮิจเราะฮฺ
ในช่วงฮิจเราะฮฺ (Hijrah) จากมักกะฮฺสู่มะดีนะฮฺ ท่านอบูบักรอยู่กับท่านนบี ﷺ ขณะหลบอยู่ในถ้ำ อัลกุรอาน ซูเราะฮฺอัตเตาบะฮฺ อายะฮฺที่ 40 บันทึกถ้อยคำที่ท่านนบีกล่าวแก่สหายของท่าน ความว่า “อย่าเศร้าโศกเลย แท้จริงอัลลอฮฺทรงอยู่กับเรา” อายะฮฺกล่าวถึงสหายโดยมิได้ระบุชื่อ ส่วนรายงานในเศาะฮีหฺอัลบุคอรีระบุว่าท่านอบูบักรอยู่ในถ้ำกับท่านนบี
หลายปีต่อมา เมื่อข่าวการวะฟาตของท่านนบี ﷺ ทำให้ผู้คนในมะดีนะฮฺตกอยู่ในความโศกเศร้า ท่านอบูบักรได้อ่านอายะฮฺที่ 144 จากซูเราะฮฺอาลิอิมรอน เพื่อเตือนใจผู้คนว่าท่านมุฮัมมัดคือเราะสูลของอัลลอฮฺ และการอิบาดะฮฺต่ออัลลอฮฺยังคงเป็นหน้าที่ของผู้ศรัทธา เหตุการณ์นี้ช่วยให้เห็นความหมายของการสืบตำแหน่งอย่างชัดเจน เคาะลีฟะฮฺรับช่วงหน้าที่ดูแลประชาคม ส่วนท่านมุฮัมมัด ﷺ คือท่านนบีองค์สุดท้าย ตามซูเราะฮฺอัลอะห์ซาบ อายะฮฺที่ 40
อุมัร อิบนุลค็อฏฏอบ ผู้เสนอให้รวบรวมอัลกุรอาน
ในสมัยท่านนบี ﷺ ท่านอุมัรเป็นเศาะหาบะฮฺที่เสนอความคิดเห็นในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของประชาคม ตัวอย่างหนึ่งที่ท่านเล่าไว้ในเศาะฮีหฺอัลบุคอรี คือการเสนอให้ใช้บริเวณมะกอมอิบรอฮีม (Maqām Ibrāhīm) เป็นที่ละหมาด ซึ่งเป็นเรื่องที่ปรากฏในซูเราะฮฺอัลบะเกาะเราะฮฺ อายะฮฺที่ 125
ในสมัยเคาะลีฟะฮฺอบูบักร เมื่อผู้รู้และผู้อ่านอัลกุรอานจำนวนหนึ่งเสียชีวิตในเหตุการณ์อัลยะมามะฮฺ ท่านอุมัรเสนอให้รวบรวมอัลกุรอานเป็นลายลักษณ์อักษร ท่านอบูบักรพิจารณาข้อเสนอนี้และมอบหมายให้ ซัยด์ อิบนุษาบิต ดำเนินการ เรื่องนี้เกิดขึ้นก่อนท่านอุมัรขึ้นเป็นเคาะลีฟะฮฺ และแสดงให้เห็นว่าทั้งสองท่านได้ร่วมรับผิดชอบงานสำคัญของประชาคมมาก่อนการส่งต่อหน้าที่ในเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮฺ
อุษมาน อิบนุอัฟฟาน ผู้ได้รับมอบหมายให้ไปเจรจาที่มักกะฮฺ
ในเหตุการณ์อัลหุดัยบียะฮฺ (Hudaybiyyah) ท่านนบี ﷺ ส่งท่านอุษมานเข้าไปเจรจาที่มักกะฮฺ ระหว่างที่ท่านอุษมานยังอยู่ในเมืองนั้น บรรดาเศาะหาบะฮฺได้ให้สัตยาบันที่เรียกว่า บัยอะตุรริฎวาน (Bayʿat al-Riḍwān) รายงานของอิบนุอุมัรเล่าว่า ท่านนบีใช้มือข้างหนึ่งแทนมือของท่านอุษมานในการให้สัตยาบันครั้งนั้น
ต่อมาในฐานะเคาะลีฟะฮฺคนที่สาม เมื่อเกิดความขัดแย้งเรื่องการอ่านอัลกุรอานในหมู่ผู้คนจากต่างพื้นที่ ท่านอุษมานขอยืมต้นฉบับที่เก็บรักษาไว้กับท่านหญิงหัฟเศาะฮฺ แล้วมอบหมายให้คณะทำงานจัดทำสำเนาและส่งไปยังหัวเมืองต่าง ๆ ต้นฉบับที่ท่านหญิงหัฟเศาะฮฺเก็บรักษาไว้นั้นสืบมาจากงานรวบรวมในสมัยท่านอบูบักร จึงเห็นความต่อเนื่องของงานชิ้นเดียวกันผ่านผู้นำสามสมัย
อะลี อิบนุอบีฏอลิบ ผู้ได้รับความไว้วางใจในวันค็อยบัร
ท่านอะลีเป็นทั้งลูกพี่ลูกน้องของท่านนบี ﷺ และสามีของท่านหญิงฟาฏิมะฮฺ บุตรสาวของท่านนบี ในเหตุการณ์ค็อยบัร (Khaybar) ท่านนบีมอบธงให้ท่านอะลี พร้อมกำชับให้เชิญชวนผู้คนสู่อิสลาม และกล่าวถึงคุณค่าของการที่คนเพียงคนเดียวได้รับทางนำผ่านความพยายามของเขา ต่อมาท่านอะลีขึ้นเป็นเคาะลีฟะฮฺคนที่สี่หลังท่านอุษมาน
ญุมาดัลอาคิเราะฮฺ เดือนที่หน้าที่ถูกส่งต่อ
ก่อนถึงแก่อสัญกรรม ท่านอบูบักรได้หารือกับเศาะหาบะฮฺใกล้ชิดและแต่งตั้งท่านอุมัรเป็นผู้สืบตำแหน่ง บันทึกของอัฏเฏาะบะรีระบุว่าท่านอบูบักรถึงแก่อสัญกรรมใน ช่วงปลายเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮฺ ฮ.ศ. 13 เมื่อท่านอุมัรรับหน้าที่ต่อ สิ่งหนึ่งที่ส่งต่อมาด้วยคือแผ่นบันทึกอัลกุรอานที่รวบรวมเสร็จในสมัยท่านอบูบักร ตามรายงานของซัยด์ แผ่นบันทึกเหล่านี้อยู่กับท่านอุมัรตลอดชีวิต ก่อนจะอยู่ในความดูแลของท่านหญิงหัฟเศาะฮฺ
เมื่ออ่านประวัติศาสตร์ผ่านเดือนนี้ เราจึงเห็นทั้งการสูญเสียผู้นำคนแรกและความต่อเนื่องของงานที่ท่านฝากไว้ เรื่องการรวบรวมอัลกุรอานเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน ท่านอุมัรมองเห็นปัญหา ท่านอบูบักรรับฟังและมอบหมายงาน ท่านซัยด์ลงมือรวบรวม และในเวลาต่อมาท่านอุษมานใช้ต้นฉบับนั้นจัดทำสำเนาสำหรับประชาคมที่ขยายออกไป งานที่เริ่มจากการปรึกษาหารือจึงยังดำเนินต่อได้แม้ผู้รับผิดชอบจะเปลี่ยนไป
ขออัลลอฮฺทรงพอพระทัยต่อเศาะหาบะฮฺทั้งสี่ท่าน และโปรดให้เราเป็นผู้รับฟังคำปรึกษาที่ดี ซื่อสัตย์ต่อหน้าที่ และรักษาสิ่งที่ได้รับมอบหมายเพื่อประโยชน์ของผู้คนรุ่นต่อไป อามีน
บทความที่น่าสนใจ
