ฟาซัคหมายถึงอะไร?
ในบริบทของการสมรส ฟาซัค หมายถึงการให้สัญญานิกาห์สิ้นสุดลงตามคำวินิจฉัยของผู้มีอำนาจ โดยพิจารณาจากเหตุและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี เมื่อมีคำวินิจฉัยให้ฟาซัค การสมรสย่อมสิ้นสุดลงโดยไม่ต้องรอให้สามีกล่าวตอลาก ส่วนการยื่นคำร้องเป็นจุดเริ่มต้นของการพิจารณา สถานะการสมรสยังไม่สิ้นสุดเพียงเพราะได้ยื่นเรื่องแล้ว
| คำศัพท์ | ความหมายในบริบทการสมรส |
|---|---|
| ตอลาก (طَلَاق, Talaq) | การหย่าที่เกิดจากการกล่าวหย่าของสามีตามหลักเกณฑ์ศาสนา |
| คุลอ์ (خُلْع, Khulʿ) | การแยกทางตามคำขอของภรรยา โดยทั่วไปมีสิ่งตอบแทนแก่สามี เช่น การคืนมะฮัร |
| ฟาซัค (فَسْخ, Faskh) | การให้สัญญาสมรสสิ้นสุดลงตามคำวินิจฉัยของผู้มีอำนาจ เมื่อมีเหตุที่เข้าเกณฑ์ |
กรณีภรรยาของษาบิต อิบนุ ก็อยส์ ซึ่งท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ให้คืนสวนที่ได้รับเป็นมะฮัร เป็นหลักฐานสำคัญเรื่องคุลอ์ สำหรับผู้ยื่นคำร้องฟาซัค เรื่องมะฮัรต้องพิจารณาตามเหตุและหลักเกณฑ์ของกรณีนั้น จึงควรสอบถามให้ชัดก่อนตกลงเรื่องทรัพย์สินหรือสละสิทธิใด ๆ
หลักจากอัลกุรอานว่าด้วยการรักษาชีวิตคู่และการแยกทาง
อัลลอฮฺตรัสในซูเราะฮฺอัลบะเกาะเราะฮฺ อายะฮฺที่ 231 มีใจความว่า เมื่อได้หย่าภรรยาและใกล้ครบกำหนดระยะรอคอย ให้รั้งนางไว้ด้วยดีหรือปล่อยนางไปด้วยดี และอย่ารั้งนางไว้เพื่อทำร้ายหรือละเมิดนาง อายะฮฺนี้กล่าวถึงช่วงหลังการหย่า และสอนให้เห็นว่าการใช้สิทธิในชีวิตสมรสต้องอยู่บนความเป็นธรรม แม้ในวันที่ชีวิตคู่กำลังจะสิ้นสุดลง
เมื่อเกิดความร้าวฉาน ซูเราะฮฺอันนิสาอ์ อายะฮฺที่ 35 กล่าวถึงการตั้งผู้ไกล่เกลี่ยจากฝ่ายสามีและฝ่ายภรรยา เพื่อช่วยหาทางปรองดอง การไกล่เกลี่ยมีประโยชน์เมื่อทั้งสองฝ่ายพูดได้อย่างปลอดภัยและมีโอกาสแก้ปัญหาจริง หากมีการทำร้ายหรือข่มขู่ ควรให้ความปลอดภัยมาก่อนการนัดพบหรือเจรจา
ภรรยาขอฟาซัคได้เมื่อใด?
เหตุที่ใช้พิจารณาอาจแตกต่างกันตาม มัซฮับ (school of Islamic jurisprudence) และหลักเกณฑ์ของหน่วยงานผู้พิจารณา ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นลักษณะปัญหาที่อาจนำไปปรึกษาหรือยื่นให้ตรวจสอบ โดยคำวินิจฉัยขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- ขาดการอุปการะเลี้ยงดู เมื่อภรรยาไม่ได้รับ นัฟเกาะฮฺ (نَفَقَة, Nafaqah) หรือค่าอุปการะที่พึงได้รับ เช่น ค่าอาหาร เครื่องนุ่งห่ม และที่อยู่อาศัย ผู้พิจารณาจะดูทั้งสภาพความเป็นอยู่ ความสามารถในการเลี้ยงดู และพฤติการณ์ของสามี
- สามีหายตัวหรือทอดทิ้งเป็นเวลานาน เช่น ขาดการติดต่อและไม่ทราบที่อยู่ ผู้พิจารณาอาจตรวจสอบระยะเวลาที่หายไป ความพยายามติดตาม และผลกระทบที่เกิดขึ้นกับภรรยา
- ได้รับอันตรายจากการอยู่ร่วมกัน เช่น ถูกทำร้ายร่างกาย ข่มขู่ หรือถูกกระทำซ้ำจนต้องอยู่ด้วยความหวาดกลัว สิ่งสำคัญคืออธิบายว่าเกิดอะไรขึ้นและเหตุการณ์นั้นกระทบต่อความปลอดภัยหรือการดำเนินชีวิตอย่างไร
- มีภาวะสุขภาพหรือข้อบกพร่องร้ายแรงที่เข้าเกณฑ์ การพิจารณาขึ้นอยู่กับลักษณะของภาวะนั้น ผลต่อการอยู่ร่วมกัน ตลอดจนข้อเท็จจริงว่าอีกฝ่ายทราบหรือยอมรับมาก่อนหรือไม่
- การติดสารเสพติดหรือการพนันก่อความเสียหายแก่ครอบครัว ข้อเท็จจริงที่ควรแจ้งคือผลที่เกิดขึ้น เช่น ขาดค่าเลี้ยงดู ถูกข่มขู่ หรือถูกทอดทิ้ง เพื่อให้พิจารณาตามเหตุที่เกี่ยวข้อง
- สามีถูกจำคุกเป็นเวลานาน บางแนววินิจฉัยรับพิจารณาเหตุจำคุกหรือการแยกกันอยู่เป็นเวลานาน โดยเงื่อนไขเรื่องระยะเวลาและผลกระทบอาจแตกต่างกัน
หากต้องการยื่นเรื่องในประเทศไทย ควรเริ่มอย่างไร?
เริ่มจากขอคำปรึกษาที่ สำนักงานคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัด หรือสอบถามอิหม่ามในพื้นที่เพื่อทราบช่องทางที่เหมาะกับกรณีของตน หากเตรียมได้อย่างปลอดภัย ให้นำเอกสารนิกาห์ ทะเบียนสมรสถ้ามี และข้อมูลเรียงตามลำดับเหตุการณ์ไปด้วย หลักฐานที่เกี่ยวข้องอาจเป็นข้อความติดต่อ รายการค่าใช้จ่าย เอกสารทางการแพทย์ หรือข้อมูลพยานตามลักษณะของเรื่อง
ในประเทศไทย ช่องทางดำเนินการขึ้นอยู่กับพื้นที่ สถานะการจดทะเบียนสมรส และลักษณะของคดี สำหรับคดีครอบครัวที่เข้าเงื่อนไขตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการใช้กฎหมายอิสลามฯ พ.ศ. 2489 ใน ปัตตานี นราธิวาส ยะลา และสตูล มาตรา 3 กำหนดให้ศาลชั้นต้นใช้กฎหมายอิสลามว่าด้วยครอบครัวตามเงื่อนไขที่ระบุ และมาตรา 4 ให้ดะโต๊ะยุติธรรมนั่งพิจารณาพร้อมผู้พิพากษาและวินิจฉัยข้อกฎหมายอิสลาม ดังนั้น หากมีทะเบียนสมรสหรือจำเป็นต้องใช้เอกสารยืนยันสถานะ ควรสอบถามศาลหรือหน่วยงานทะเบียนที่เกี่ยวข้องว่าเอกสารหรือคำวินิจฉัยทางศาสนามีผลทางทะเบียนอย่างไร และต้องดำเนินการเพิ่มเติมหรือไม่
ความอดทนกับการขอความช่วยเหลือ
ความอดทนในชีวิตคู่มีได้หลายรูปแบบ บางครอบครัวยังมีทางปรับความเข้าใจและกลับมารับผิดชอบต่อกัน บางคนต้องขอความช่วยเหลือเพื่อยุติการถูกทำร้ายหรือการถูกละเลยสิทธิ การรับฟังโดยไม่รีบตำหนิ และการพาเรื่องเข้าสู่การพิจารณาอย่างเป็นธรรม เป็นสิ่งที่ครอบครัวและชุมชนทำได้เพื่อช่วยผู้ที่กำลังเผชิญปัญหา
หมายเหตุเรื่องหลักฐาน รายงานที่ว่า “สิ่งที่อนุมัติซึ่งอัลลอฮฺทรงเกลียดที่สุดคือการหย่า” ปรากฏในสุนันอบูดาวูด เลขที่ 2178 โดยเชคอัลอัลบานีย์จัดสายรายงานนี้อยู่ในระดับ เฎาะอีฟ (Daʿif) บทความนี้จึงใช้หลักจากอัลกุรอานเรื่องการอยู่ร่วมกันและการแยกทางด้วยดีเป็นหลัก
ขออัลลอฮฺทรงประทานความเมตตาแก่ทุกครอบครัว คุ้มครองผู้ที่กำลังเผชิญความเดือดร้อน และเปิดทางให้ทุกฝ่ายได้รับความเป็นธรรม อามีน
บทความที่น่าสนใจ
